Gevolgen vermiste persoon voor achterblijvers

Wanneer een persoon plotseling en zonder aanwijsbare reden verdwijnt, geen contact meer opneemt en dit voortduurt, spreekt men van vermissing. Het bestaan van de persoon is onzeker. Vermissing van personen komt regelmatig voor. Iedere dag verdwijnen twee Nederlanders en jaarlijks raken gemiddeld vijftien Nederlanders blijvend vermist, waaronder gemiddeld één minderjarige.

Verschil tussen afwezigheid en vermissing

De begrippen afwezigheid en vermissing dienen van elkaar te worden onderscheiden. Van afwezigheid is sprake, indien iemand zijn woonplaats heeft verlaten, maar nog altijd te traceren en/of te bereiken is. Problemen ontstaan, wanneer die persoon niet voldoende orde op zaken heeft gesteld. Dat is anders in geval van een vermissing. De onzekerheid over iemands bestaan neemt toe naarmate iemand langere tijd niets meer van zich heeft laten horen.

Er kunnen diverse oorzaken aan een vermissing ten grondslag liggen. Het kan gaan om een misdrijf. Maar iemand kan ook slachtoffer zijn geworden van een ramp of een ongeval. Denk aan een natuurramp, vliegtuigongeval of oorlogsramp. Indien niet duidelijk is of een persoon de ramp heeft overleefd en lange tijd niets meer van de persoon wordt vernomen, is die persoon vermist.

Juridische status van een vermiste persoon

Een vermiste persoon kan zijn zaken niet meer regelen. Op een gegeven moment zullen mensen in de omgeving de vraag stellen of de persoon nog in leven is. In de wet heeft de vermiste persoon geen juridische status. Een persoon is ofwel in leven, ofwel dood en dat zorgt voor een lastige situatie voor de achterblijvers van vermiste personen. Zij moeten contact leggen met diverse instanties om zaken te kunnen regelen. Het leven van de achterblijvers ligt emotioneel overhoop, met waarschijnlijk een dubbel gevoel van hoop en vrees, maar gaat financieel gewoon door.

Doel van de wettelijke regeling is het bewaren van de rechtsorde in deze situaties. Deze regeling ziet enerzijds op het beschermen van de belangen van de vermiste persoon zelf en anderzijds op het kunnen oppakken van het leven van de achterblijvers. Ook instanties en andere belanghebbenden kunnen in een onaanvaardbare onzekerheid verkeren wanneer een persoon langdurig vermist is.

Overlijdensverklaring na natuurlijke doodsoorzaak

Wanneer een persoon is overleden aan een natuurlijke doodsoorzaak, wordt door de behandelend arts of door een gemeentelijke lijkschouwer een overlijdensverklaring afgegeven. Vervolgens wordt aangifte gedaan van het overlijden bij de gemeente (meestal door de uitvaartverzorger). Indien sprake is van een niet-natuurlijke doodsoorzaak gebeurt dit door de Officier van Justitie. Aan de hand van de aangifte wordt de akte van overlijden door de ambtenaar van de burgerlijke stand opgemaakt en ingeschreven in de gemeente waar het overlijden heeft plaatsgevonden.

Verklaring vermoedelijk overlijden

Omdat in geval van een vermissing geen lichaam aanwezig is, kan niet op de gebruikelijke wijze aangifte worden gedaan. De wettelijke regeling maakt onderscheid tussen de situatie dat sprake is van vermissing en de situatie dat zekerheid bestaat over de dood van de vermiste, maar men niet beschikt over diens lichaam.

Als – alle omstandigheden in aanmerking genomen – met zekerheid kan worden gezegd dat de vermiste persoon is overleden, maar het lichaam wordt niet gevonden, kan onmiddellijk om een verklaring van overlijden worden verzocht.

Dit bespaart de achterblijvers de langdurige procedure. Want als niet met zekerheid de dood kan worden vastgesteld, dient een zogenaamde verklaring van vermoedelijk overlijden worden verzocht. Belanghebbenden kunnen de rechtbank verzoeken om hun te gelasten de vermiste persoon op te roepen om een teken van leven te geven. Indien de vermiste dat niet doet, zal de rechter verklaren dat er een rechtsvermoeden van overlijden bestaat.

Gevolgen van de verklaring voor de achterblijvers

De verzoekers moeten een aantoonbaar belang hebben bij de verkrijging van de verklaring van vermoedelijk overlijden. Voor de achterblijvers is verkrijging van deze verklaring van groot belang. Immers, financiële voorzieningen zoals pensioenen en levensverzekeringen kunnen dan pas tot uitkering komen. Ook kan een nieuw huwelijk worden aangegaan en kan de nalatenschap van de vermiste persoon worden afgewikkeld.

Aantoonbaar belang bewijzen

De belanghebbenden kunnen een dergelijk verzoek niet zomaar indienen. Naast het feit dat sprake moet zijn van onzekerheid betreffende het bestaan van een persoon, is een voorwaarde dat de verzoekers een aantoonbaar belang hebben en dat een bepaalde tijdsruimte is verlopen.

De verklaring van vermoedelijk overlijden kan worden uitgelokt, indien vijf jaren zijn verstreken te rekenen vanaf het vertrek van de vermiste of de laatste tijding van zijn leven. Deze termijn wordt verkort tot één jaar, indien de omstandigheden de dood van de vermiste waarschijnlijk maken. Dat de omstandigheden de dood waarschijnlijk maken, zal aannemelijk moeten worden gemaakt. Een enkele vermissing waarbij de persoon één jaar vermist is, is onvoldoende. De rechtbank gaat hier zeer terughoudend mee om. Logisch, want aan de verklaring zijn zoals aangegeven belangrijke rechtsgevolgen verbonden.

Verwerking door de rechtbank en de notaris

Indien de vermiste niet verschijnt, kan de rechtbank bevelen dat de vermiste nog een keer opgeroepen moet worden. Dat is aan het oordeel van de rechtbank. Indien de vermiste (alsnog) niet verschijnt, noch iemand voor hem opkomt die behoorlijk van het in leven zijn van de vermiste doet blijken, verklaart de rechtbank dat een vermoeden van overlijden bestaat.

De beschikking van het rechtsvermoeden van overlijden bevat de plaats en het tijdstip waarop de vermiste geacht wordt te zijn overleden. De dag waarop men veronderstelt dat de vermiste is overleden is de dag waarop de vermiste wordt vermoed te zijn overleden.

Zodra de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan, zendt de griffier een afschrift naar de ambtenaar van de burgerlijke stand van de laatste woonplaats van de vermiste, of bij gebreke daarvan aan de ambtenaar van de gemeente ’s-Gravenhage. De ambtenaar maakt vervolgens een akte van inschrijving op: de akte van overlijden.

Volmacht of levenstestament

Men kan een algemene volmacht of een levenstestament opstellen voor de situatie dat men zelf geen beslissingen kan nemen. Een vertrouwenspersoon wordt in dat geval aangewezen als gevolmachtigde. Het levenstestament is in dit opzicht ruimer dan een algemene volmacht en bevat meer aanwijzingen voor de gevolmachtigde en persoonlijke wensen.

Het levenstestament kan een praktische verzekering vormen in een situatie van vermissing. De gang naar de rechter door achterblijvers voor het aanvragen van een afwezigheidsbewind kan hiermee worden voorkomen. Bovendien heeft men zelf een keuze in het aanwijzen van de vertrouwenspersoon in het levenstestament. Die vertrouwenspersoon moet handelen op grond van aanwijzingen die vervolgens worden opgenomen in het levenstestament. Een machtiging van de kantonrechter voor bepaalde rechtshandelingen is dan niet nodig.

Volmacht voor meerdere personen

Met een levenstestament kan men zaken goed op orde hebben. Een levenstestament is daarom niet enkel geschikt voor de situatie van handelingsonbekwaamheid als gevolg van een hersenbeschadiging, dementie of coma. Weliswaar komt een vermissing niet vaak voor, maar schuilt ook hier een risico. Hier ligt voor het notariaat een taak om mensen, jong en oud, te wijzen op de noodzaak van een dergelijke volmacht. Waarborgen kunnen worden opgenomen om misbruik van de volmacht te voorkomen. Men kan bijvoorbeeld in plaats van aan één persoon, aan twee of meerdere personen gezamenlijk de volmacht geven. Voor de gebruikelijke bankzaken zullen de gevolmachtigden elkaar (onder)volmacht dienen te geven. De banken hebben immers aangegeven slechts met één persoon zaken te (kunnen) doen. Ook opgenomen beperkingen in handelingen zullen ten aanzien van banken slechts interne werking kunnen hebben.

In een levenstestament kan voorts een toezichthouder worden benoemd, die toezicht houdt op de taakuitvoering door de gevolmachtigde(n). Deze toezichthouder kan een notaris zijn. Op deze wijze kan worden voorzien in waarborging van de belangen van de volmachtgever, zonder dat beperkingen in handelingen behoeven te worden opgenomen.

In het kader van de problematiek rondom vermissing is het overigens belangrijk dat de volmacht direct in werking treedt. Immers, inwerkingtreding na een artsenverklaring kan juist ervoor zorgen dat, in geval van vermissing, de volmacht onbruikbaar is. Een arts kan namelijk geen verklaring afgeven indien geen lichaam beschikbaar is.

Aparte status van vermiste

Uit het Centraal Register Langdurig Vermiste Personen, als resultaat van het onderzoek van Bureau Beke, kan aan achterblijvers een verklaring worden afgegeven, dat de vermiste persoon in het register is opgenomen. Daaruit moet voor instanties blijken dat de vermissing serieus moet worden genomen en nog steeds voortduurt.

Instanties voor de achterblijvers

Voor achterblijvers is in samenwerking met Slachtofferhulp een speciale brochure inzake vermissing uitgebracht. Hierin wordt men gewezen op de mogelijkheden van onder andere bewindvoering. De hulpverlening aan achterblijvers is van het Rode Kruis overgedragen aan Slachtofferhulp Nederland. Slachtofferhulp werkt bovendien nauw samen met het Landelijk Bureau Vermiste Personen van de Nationale Politie.

Ook het Ministerie van Veiligheid en Justitie heeft een informatieblad uitgebracht waarin aan achterblijvers wordt uitgelegd, hoe zij het beste kunnen handelen en welke mogelijkheden hen ter beschikking staan.

Binnen de politie heeft men verbeteringen doorgevoerd in bepaalde procedures. De landelijke lijst langdurige vermissingen als resultaat van het onderzoek van Bureau Beke vormt voor de politie een belangrijke bron bij het oplossen van langdurige vermissingszaken. Tot 2015 waren de gegevens van vermisten versnipperd over diverse databases.

Meer weten?

Heeft u zelf te maken gekregen met een vermiste persoon en wilt u graag steun bij het regelen van de juridische zaken? Of wilt u voor de zekerheid een volmacht of een levenstestament opstellen? In beide gevallen ondersteunen wij u graag. Contact opnemen doet u door te bellen naar +31 492 – 36 21 21 of te e-mailen naar info@gvgn.nl.

Contactformulier